Zeytin bu yıl bol, ağaçların dalları ürünle dolu. Yağışların da etkisiyle birçok bölgede geçen yıla göre çok daha verimli bir sezon yaşanıyor. Özellikle Manisa'nın Akhisar ilçesinde zeytin ağaçları adeta meyveye durmuş durumda. Ancak gelin görün ki bahçelerdeki bu bereket, üreticinin yüzünü güldürmeye yetmiyor. Çünkü zeytinin kilosu para etmiyor, üretim maliyetleri ise her geçen gün biraz daha ağırlaşıyor.
Bir yıl boyunca ağacına bakan, budamasını yapan, gübresini atan, ilacını eksik etmeyen üretici şimdi hasat zamanı geldiğinde kara kara düşünüyor. Ürün var ama alıcıdan gelen fiyat beklentilerin çok altında. Bir başka ifadeyle zeytinci bu yıl bolluğun sevincini değil, bolluğun getirdiği fiyat düşüşünün sıkıntısını yaşıyor.
Manisa denildiğinde akla gelen ilk tarımsal ürünlerden biri zeytin. Hele ki Akhisar... Sofralık zeytiniyle, zeytinyağıyla, yıllardır bu sektörden geçimini sağlayan binlerce insanıyla kentin önemli bir ekonomik değeri. Ancak bugün Akhisar'da konuşulan konu zeytinin kalitesi ya da rekoltesi değil, üreticinin eline geçen para.
Geçtiğimiz günlerde Zeytinliova'da yaşananlar da bunun en açık göstergesi oldu. Üreticiler, açıklanan alım fiyatlarının maliyetleri karşılamadığı gerekçesiyle hasadı ve ürün teslimini durdurma kararı aldı. Geçen yıl 90 liraya kadar alıcı bulan bazı zeytinlerin bu yıl 55 lira seviyelerine gerilemesi, üreticinin tepkisini daha da artırdı.
Düşünün, bir yıl boyunca emek vereceksiniz. Ağacınızın bakımını yapacaksınız, tarlaya mazot harcayacaksınız, gübre ve ilaç alacaksınız. Hasat zamanı geldiğinde işçi tutacaksınız, topladığınız ürünü taşıyacaksınız. Bütün bunların sonunda önünüze konulan fiyat, harcadığınız parayı bile karşılamayacak. Böyle bir tabloda üretici nasıl mutlu olsun?
Üstelik mesele yalnızca sofralık zeytin değil. Yağlık zeytinde de durum farklı değil. Üretici, ürününü değerinde satamadığı için ciddi bir çıkmazın içinde.
Bu sezon Türkiye genelinde zeytin üretiminde rekor beklentisi var. Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi'nin 2026-2027 sezonu için açıkladığı tahminlerde toplam zeytin rekoltesinin 4 milyon 30 bin tona ulaşabileceği belirtiliyor.
Akhisar'da da geçen yıla kıyasla yaklaşık üç katlık rekolte artışından söz ediliyor. Sofralık zeytinde bazı çeşitlerde yüzde 50, Domat zeytininde ise yüzde 60'a varan fiyat düşüşleri gündeme geliyor.
Elbette ürünün bol olması ülkemiz adına sevindirici. Daha fazla zeytin üretmek, daha fazla zeytinyağı elde etmek, dünya pazarında söz sahibi olmak hepimizin isteği. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Üretimin artması, üreticinin kazancının da artması anlamına gelmiyor.
Hatta bazen tam tersi yaşanıyor. Ürün çoğalıyor, fiyat düşüyor, üretici daha fazla çalışmasına rağmen daha az kazanıyor.
Zeytin üreticisinin en büyük sorunlarından biri de girdi maliyetleri. Mazot, gübre, tarımsal ilaç, budama, nakliye ve hasat işçiliği... Bunların her biri ayrı bir masraf.
Bir de hasat döneminin işçilik giderlerini düşünün. Üreticinin zeytini toplatabilmesi için ciddi bir para ayırması gerekiyor. Günlük işçilik ücretleri yükselirken, ürünün kilogram fiyatı geriliyorsa üreticinin hesabı doğal olarak şaşıyor.
15 Kasım'da yayımlanan değerlendirmelerde, bir kilogram zeytinin ortalama üretim maliyetinin 50-70 lira, piyasadaki bazı alım fiyatlarının ise 20-35 lira seviyelerinde olduğu aktarıldı. Zeytinyağında da kilogram başına 240-280 liralık üretim maliyetine karşılık 170-200 lira civarında alım fiyatları gündeme geldi.
Bu rakamlar aslında üreticinin neden dertli olduğunu tek başına anlatıyor.
Üretici zararına ürün satmak istemiyor. Ancak ağacında bekleyen zeytinin de zamanı var. Hasat geciktikçe başka sorunlar ortaya çıkıyor. Toplamak istese masraf, toplamazsa ürünün dalda veya yerde kalma riski...
İşte zeytincinin bugün yaşadığı ikilem tam olarak bu.
Beni düşündüren en önemli konulardan biri de zeytinin dalda kalma ihtimali.
Bir üreticinin emeğinin karşılığını alamadığı için ürününü toplamaktan vazgeçmesi, yalnızca o ailenin ekonomik kaybı olarak değerlendirilmemeli. Zeytincilikten geçimini sağlayan işçi, nakliyeci, elekçi, tüccar, yağhane ve bölgedeki esnaf da bu zincirin bir parçası.
Akhisar'da zeytin üretiminin gerilemesi, ilçenin ekonomisini de doğrudan etkiler. Bugün üreticinin bahçesinde yaşadığı sıkıntı, yarın çarşıya, pazara ve bölgedeki ticarete yansır.
Üstelik üretici para kazanamazsa gelecek sezon ağacına nasıl bakacak? Gübreyi nasıl alacak, budamayı nasıl yaptıracak, üretime nasıl devam edecek?
Tarımda sürdürülebilirlik yalnızca toprağın verimli olmasıyla sağlanmıyor. Üreticinin de ürettiğinden geçimini sağlayabilmesi gerekiyor.
Burada yetkililere, ilgili kurumlara ve sektör temsilcilerine önemli görevler düşüyor. Zeytin üreticisinin maliyetlerini karşılayabileceği, emeğinin karşılığını alabileceği bir fiyat ortamı oluşturulmalı.
Üreticiye yönelik destekler artırılmalı, prim desteği gibi uygulamalar değerlendirilmeli. Kooperatiflerin üreticinin yanında daha güçlü şekilde yer alması sağlanmalı. Ürün alımında üreticinin pazarlık gücünü artıracak mekanizmalar oluşturulmalı.
Çünkü üretici yalnızca kendi geçimini sağlamıyor. Soframıza gelen zeytinin, zeytinyağının arkasında büyük bir emek var.
Bugün zeytinci dertli. Ağaçlarda bereket var ama bu bereket üreticinin cebine yansımıyor. Bir tarafta tonlarca ürün, diğer tarafta maliyet hesabı yapan, borcunu nasıl ödeyeceğini düşünen çiftçiler...
Keşke bu yıl zeytin ağaçlarındaki bolluk, üreticinin kazancına da yansısaydı. Keşke çiftçimiz hasat zamanı geldiğinde fiyatı düşünmek yerine bir yıl boyunca verdiği emeğin karşılığını almanın mutluluğunu yaşayabilseydi.
Unutmayalım, bugün zeytin ağacının altında alın teri döken üreticiyi koruyamazsak yarın o bahçelerde hasat yapacak insan bulmakta zorlanabiliriz.
Zeytin bol olsun, bereket bol olsun ama en önemlisi üreticinin de yüzü gülsün. Çünkü üretici kazanmazsa tarım kazanmaz, tarım kazanmazsa hepimiz kaybederiz.