Dünyanın en büyük elektrikli araç üreticilerinden BYD’nin Manisa’da kurmayı taahhüt ettiği fabrika yatırımında yaşanan gecikme, kamuoyunda tartışma yaratmaya devam ediyor. Gazeteci Fatih Altaylı, şirketin yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde ağır bir yaptırımla karşılaşabileceğini iddia etti.
Önemli satış hacmine ulaşmıştı
Temmuz 2024’te imzalanan anlaşma kapsamında BYD, Manisa’da yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırım ile fabrika kurmayı taahhüt etmişti. Ticaret Bakanlığı ile yapılan protokol sonrası çeşitli vergi avantajlarından yararlanan şirket, Türkiye otomotiv pazarında da önemli bir satış hacmine ulaşmıştı.
Ancak aradan geçen yaklaşık iki yıllık sürede fabrikanın inşasına başlanmaması dikkat çekti. Aynı dönemde şirketin özellikle Avrupa’da, başta Macaristan olmak üzere birçok ülkedeki yatırımlarını hızla hayata geçirmesi, Türkiye’deki gecikmeyi daha da tartışmalı hale getirdi.
Kota daraldı, satışlar geriledi
Altaylı’nın değerlendirmesine göre, yatırım şartlarının yerine getirilmemesi nedeniyle Ticaret Bakanlığı tarafından şirkete tanınan araç ithalat kotası artırılmadı. Vergi avantajlı araç ithalatına ilişkin kotanın dolmasıyla birlikte markanın Türkiye’deki satışlarında da düşüş yaşandı.
1 milyar dolarlık ceza iddiası
Altaylı, yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda BYD’ye yatırım bedeline denk yaklaşık 1 milyar dolarlık ceza kesilebileceğini öne sürdü. Söz konusu cezanın kısa süre içinde gündeme gelebileceği ifade edildi.
Şirket cephesinde ise yatırımın gecikmesinin nedeninin Çin hükümetinden gerekli onayın alınamaması olduğu iddiası dile getiriliyor. Ancak bu konuda resmi bir açıklama bulunmuyor.
Manisa’da planlanan dev yatırımın akıbeti belirsizliğini korurken, iddia edilen yaptırımların hayata geçip geçmeyeceği önümüzdeki süreçte netlik kazanacak. Süreç, hem Türkiye otomotiv pazarı hem de yabancı yatırımcı ilişkileri açısından yakından takip ediliyor.
Fatih Altaylı'nın yazısından öne çıkanlar şu şekilde oldu:
“Yakın zamana kadar talep patlaması nedeniyle önünde kuyruk olan BYD’nin şimdi de satış sayılarında ciddi bir azalma söz konusu. Biliyorsunuz, Türkiye’de üretim yapan markaların bazı kriterleri karşılayan modelleri için ciddi bir vergi indirimi var. BYD’nin Türkiye’deki satışlarının gerilemesinin nedeni işte bu anlaşma. Çinli marka anlaşma şartlarına uymadı. 1 yıl içinde tesisin hayata geçmesi bir yana, neredeyse 2. yıla gidilirken henüz tesis için çivi bile çakılmadı. Ve üretim öncesi vergi avantajlı araç ithali için verilen kota da doldu.
Bakanlık kotayı artırmayı ya da yeni kota vermeyi düşünmüyor çünkü BYD yatırım sözünü gerçekleştirmemekte direniyor. Dahası Türkiye, BYD’ye pek yakında ciddi bir ceza kesebilir hatta kesecek.
BYD sözünü tutmadığı ve yatırımı yapmadığı için 1 milyar dolarlık yani kuracağı tesisin bedeli kadar bir ceza ödemek zorunda kalacak Türkiye’ye. Buna rağmen tesis kurulamıyor ve marka da bu durumun kendilerinden kaynaklanmadığını, Çin hükümetinin Türkiye’de yapılacak bu yatırıma bir türlü onay vermediğini belirtiyor.
Çin hükümetinin daha önce uygun gördüğü bu yatırımı şimdi engellemesinin nedeni elbette açıklanmıyor.”
