Manisa, Batı Anadolu’nun aktif tektonik kuşağı üzerinde yer alıyor. Kentin içinden geçen Manisa Fayı başta olmak üzere çevrede çok sayıda diri fay ve fay zonu bulunuyor. Hazırlanan bilimsel çalışmada bu fayların olası deprem potansiyellerine ilişkin dikkat çeken veriler yer alıyor.
Deprem Bilimci Serkan İçelli, Manisa ve Muğla’daki fay hatlarının aktif olduğunu belirterek, bölgede 7-7,5 büyüklüğünde depremlerin olabileceği uyarısında bulunmuştu. İçelli, “Manisa fayı üzerinde şu anda bir deprem kümesi olmaması, kriz yaşanmayacağı anlamına gelmez. Bu depremler mutlaka olacak. Önemli olan ne zaman olacağı değil, buna hazır olmamızdır” dedi.
Geçtiğimiz dönemde Manisa’ya gelen dünyaca ünlü Yerbilimci Prof. Dr. Naci Görür de Manisa’daki deprem tehdidine değinmiş ve Manisa’nın aktif fay hatları üzerinde bulunduğunu açıklamıştı. Bu fayların Manisa’yı tehdit ettiğini, bu canlı fayların 7 ve üzeri deprem üretme potansiyeline sahip olduğunu ifade etti.
Geçmiş dönemde Manisa Celal Bayar Üniversitesi tarafından hazırlanan “Coğrafi Bilgi Sistemleri ile Manisa Coğrafyası ve Depremsellik” başlıklı raporda ise, Manisa ve yakın çevresindeki fayların uzunlukları, özellikleri ve teorik olarak üretebilecekleri maksimum deprem büyüklükleri değerlendirilmişti. Manisa ve yakın çevresindeki deprem kaynaklarının uzunlukları 12 ile 220 kilometre arasında değişiyor. Fay sistemlerinin tek seferde bir bütün olarak kırılması varsayımında hesaplanan teorik maksimum deprem büyüklükleri ise Mw 6,28 ile Mw 7,95 arasında değişiyor.
Manisa Fayları Nelerdir?
Manisa'da bulunan diri fay hatları incelendiğinde, Holosen ve Kuvaterner yaşlı fayların mevcut olduğu görülüyor. Özellikle Gediz Graben Sistemi'nin Alaşehir Segmenti'nde geçmiş depremlere bağlı yüzey kırıklarının oluştuğu belirtiliyor.
Manisa ve çevresindeki başlıca diri fay ve fay segmentleri ise şöyle:
- Soma-Kırkağaç Fay Zonu
- Gelenbe Fay Zonu
- Köprübaşı Fay Zonu
- Alaşehir Segmenti
- Salihli Segmenti
- Manisa Fayı
- Killik Fayı
- Çapaklı Segmenti
- Kemerdamları Segmenti
- Halitpaşa Fayı
- Ozanca Fayı
- Gölmarmara Fayı
- Akselendi Fayı
- Selendi Fayı
- Akhisar Fayı
- Güzelhisar Fayı
- Muradiye Fayı
Manisa Fayı Şehrin Altından Geçiyor
Manisa açısından en dikkat çekici faylardan biri, adını kentten alan Manisa Fayı...
Yaklaşık 40 kilometre uzunluğundaki Manisa Fayı, Gediz Grabeni'nin kuzeybatı kolunda Turgutlu ile Manisa'nın batısındaki Muradiye arasında uzanıyor. Diri fay niteliğindeki fay, kenti boydan boya kat eden doğu ve batı olmak üzere iki segmentten oluşuyor. Raporda, fayın batı segmentinin ekonomik yatırımların yoğun olduğu Manisa sanayi bölgelerinden geçtiği belirtiliyor. Manisa Fayı için yapılan hesaplamada, fayın bölgesel ölçekte teorik olarak Mw 6,97 büyüklüğünde deprem üretme potansiyeline sahip olduğu değerlendiriliyor.
Depremin Ne Zaman Olacağı Önceden Bilinemiyor: Manisa Ne Yapabilir?
Fayların geçmişteki hareketleri ve teorik deprem üretme kapasiteleri, Manisa'nın deprem tehlikesinin anlaşılması açısından önemli veriler sunuyor. Ancak bu hesaplamalar, depremin ne zaman meydana geleceğini veya belirli bir tarihte hangi büyüklükte deprem yaşanacağını göstermiyor. Bu nedenle asıl mesele, depremi tahmin etmeye çalışmaktan çok deprem gerçekleştiğinde can ve mal kaybını en aza indirmek.
Manisa açısından bunun ilk adımlarından biri, mevcut yapı stokunun bilimsel veriler ışığında değerlendirilmesi. Özellikle eski yapıların, mühendislik hizmeti yeterli olmayan binaların ve zemin koşulları nedeniyle daha yüksek risk taşıyan bölgelerdeki yapıların önceliklendirilerek incelenmesi gerekiyor.
Riskli Binalar Tespit Edilmeli
Deprem riski yalnızca fay hattının nereden geçtiğiyle ölçülmüyor. Aynı deprem, farklı zemin ve yapı koşullarında çok farklı sonuçlar doğurabiliyor.
Bu nedenle Manisa'da bina bazında risk tespitlerinin yaygınlaştırılması, özellikle eski yapıların deprem performanslarının incelenmesi ve riskli olduğu belirlenen yapıların güvenli hale getirilmesi önem taşıyor.
Vatandaşlar da yaşadıkları binaların deprem açısından değerlendirilmesi için yetkili kurum ve kuruluşlardan bilgi alabilir. Bir binanın yaşı tek başına güvenli veya güvensiz olduğunu göstermese de, özellikle eski yapıların teknik açıdan incelenmesi riskin ortaya konulması açısından önem taşıyor.
Kentsel Dönüşüm Sadece Bina Yenileme Olarak Görülmemeli
Manisa'da deprem riskinin azaltılması açısından kentsel dönüşüm de önemli araçlardan biri.
Ancak dönüşümün yalnızca eski binanın yıkılıp yerine yeni bir bina yapılması şeklinde değerlendirilmemesi gerekiyor. Zemin koşulları, yapı yoğunluğu, ulaşım yolları, toplanma alanları, altyapı ve acil durum erişimi birlikte ele alınmalı.
Özellikle deprem sonrasında itfaiye, ambulans ve arama-kurtarma ekiplerinin ulaşımını engelleyebilecek yapılaşmaların ve dar ulaşım akslarının önceden tespit edilmesi, afet müdahalesinin hızlandırılması açısından kritik önem taşıyor.
Toplanma Alanları Ve Altyapı Hazırlığı Güçlendirilmeli
Deprem hazırlığı yalnızca binalarla sınırlı değil. Mahalle bazında acil toplanma alanlarının yeterliliği, bu alanlara ulaşımın kolaylığı ve afet sonrasında temel ihtiyaçların karşılanabilmesi de planlamanın parçası olmalı.
Su, elektrik, doğalgaz ve iletişim altyapısının deprem senaryolarına göre değerlendirilmesi; kritik altyapı tesislerinin dayanıklılığının artırılması ve alternatif iletişim yöntemlerinin hazırlanması da olası bir afetin etkilerini azaltabilir.
Vatandaş Deprem Çantasını Hazırlamalı
Deprem hazırlığının bir diğer ayağını ise bireysel önlemler oluşturuyor.
Her hanenin, deprem sonrasında ilk saatlerde ihtiyaç duyabileceği temel malzemeleri içeren bir afet çantası bulundurması önem taşıyor. Çantada su, dayanıklı gıda, ilk yardım malzemeleri, el feneri, yedek pil, düdük, hijyen malzemeleri, gerekli ilaçlar ve önemli belgelerin kopyaları gibi temel ihtiyaçlar bulunabilir.
Ev içerisinde ise dolap, kitaplık ve televizyon gibi devrilebilecek eşyaların sabitlenmesi; yatakların pencere ve devrilebilecek ağır eşyaların uzağında konumlandırılması gibi basit önlemler alınabilir.
Ailelerin ayrıca deprem sırasında nerede buluşacağı, iletişim kurulamaması halinde hangi yöntemin kullanılacağı ve evden çıktıktan sonra hangi toplanma alanına gidileceği konusunda önceden plan yapması gerekiyor.
Manisa'da Hedef Depremi Beklemek Değil, Hazır Olmak
Manisa'nın diri faylarla çevrili coğrafyası değiştirilemeyecek bir gerçek. Ancak depremin yaratacağı kayıpların boyutu kader olarak görülmek zorunda değil.
Güvenli yapı stoku, doğru kentsel planlama, bilimsel zemin çalışmaları, etkili kentsel dönüşüm, güçlü altyapı ve bireysel hazırlıklar deprem riskini azaltabilecek temel unsurlar arasında bulunuyor.
Depremin hangi gün ve saatte meydana geleceğini bilmek mümkün olmayabilir. Ancak hangi binada yaşadığımızı, binamızın durumunu, en yakın toplanma alanını ve deprem anında ne yapacağımızı bugün öğrenebiliriz. Manisa için deprem hazırlığı, sarsıntı yaşandığında değil, sarsıntı yaşanmadan önce başlamalı.
