Emekli maaşlarının giderek düşmesi tartışmaları yeniden alevlendi. SGK eski başmüfettişi İsa Karakaş, mevcut emeklilik sisteminin çalışanı cezalandırır hâle geldiğini belirterek, uzun vadede sürdürülebilirliği sağlayacak yeni bir modelin hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.
Emeklilik Sistemi Alarm Veriyor
Düşen doğum oranlarıyla birlikte Türkiye son iki yılda “yaşlı ülke” konumuna yaklaşırken, sosyal güvenlik sisteminde kapsamlı bir düzenleme yapılmaması riskleri artırıyor. Yaşlanan nüfus, maaş ve yaş adaletsizliği gibi sorunlar nedeniyle emeklilik sistemi hem uzmanların hem de vatandaşların gündeminde ilk sıralarda yer alıyor. Mevcut tabloda, sistemin uzun vadede tıkanabileceği uyarıları yapılıyor.
İsa Karakaş: Planlanan Reformlar Hayata Geçmedi
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Eski Başmüfettişi İsa Karakaş, Türkiye Gazetesi’ndeki yazısında, 2023’ten bu yana planlanan reformların uygulamaya alınmadığını belirtti. Karakaş, özellikle Orta Vadeli Program (OVP) kapsamında iş gücü piyasasının dönüşümü, dijitalleşme ve yeni çalışma modellerine uyum vaatlerinin hayata geçirilmediğine dikkat çekti.
OVP Hedefleri Ne Öngörüyordu?
Karakaş’a göre OVP’nin temel hedefleri şunlardı:
Kayıt dışılıkla daha etkin mücadele edilerek kapsam dışı nüfusun sisteme dahil edilmesi ve prim gelirlerinin artırılması,
Sistemin yeni çalışma biçimlerine uyumlu hâle getirilmesi ve yaşlanan nüfusun oluşturacağı yükün hafifletilmesi,
Sağlık hizmetlerinde verimliliğin artırılması ve israfın önlenerek giderlerin kontrol altına alınması.
“Çalıştıkça Maaş Düşüyor” Paradoksu
Mevcut sistemde ciddi bir çelişki yaşandığını vurgulayan Karakaş, çalıştıkça emekli maaşının düştüğünü ya da taban maaşta eşitlendiğini söyledi. “Enflasyonun yüksek seyrettiği dönemlerde sistemde daha uzun süre kalıp prim ödeyenlerin maaşları artmak yerine önemli ölçüde azalabiliyor” diyen Karakaş, bu durumun çalışanları sistemden kaçmaya ittiğini ifade etti.
Yeni Emeklilik Sistemi Nasıl Olmalı?
Karakaş’a göre çözüm, çalışmayı teşvik eden ve hakkaniyeti esas alan bir modelden geçiyor. Önerilen sistemde;
Kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden düzenlemeler yapılmalı,
Prim tabanı ve tahsilatı güçlendirilmeli,
Yeni nesil esnek çalışma modellerine uyum sağlanmalı,
SGK’nın bilişim altyapısı ve kurumlar arası veri paylaşımı geliştirilmelidir.
“Çalışanı Cezalandıran Bir Yapı Var”
Maaş bağlama oranlarındaki düşüşe de dikkat çeken Karakaş, özellikle 1999 ve 2008 sonrası dönemde çalışanların dezavantajlı hâle geldiğini söyledi.
“Sistemin mantığı basit olmalı: Çok çalışan, çok kazanan daha yüksek maaş almalı. Aksi hâlde SGK hem prim gelirinden oluyor hem de erken maaş ödemek zorunda kalıyor” diyen Karakaş, çalışmayı ödüllendiren bir sistemin hem kurumu hem de sigortalıyı rahatlatacağını vurguladı.
