Ege’nin masmavi koyları, tarihi sokakları ve antik geçmişiyle öne çıkan Foça, bugün İzmir’in en bilinen ilçeleri arasında yer alıyor. Ancak ilçenin geçmişine ilişkin bir detay, bölgenin idari sınırlarının zaman içinde ne kadar değiştiğini ortaya koyuyor.
Foça, Osmanlı döneminde bir süre Manisa ile idari bağ içerisinde bulundu. İlçenin Manisa ile olan bağlantısı yalnızca tek bir dönemle de sınırlı kalmadı.
Fatih Sultan Mehmet döneminde Manisa’ya bağlandı
Osmanlı Devleti’nin Ege’de güç kazandığı 15. yüzyılda Foça’nın kaderi de değişti.
1455 yılında Kaptan-ı Derya Yunus Paşa komutasındaki Osmanlı donanması tarafından Yeni Foça ve Foça Osmanlı topraklarına katıldı. Fatih Sultan Mehmet döneminde ise Foça, Manisa Eyaleti’ne dahil edildi.
Bu gelişmeyle birlikte bugün İzmir sınırlarında bulunan Foça, Osmanlı idari yapılanması içerisinde Manisa ile bağlantılı bir yerleşim haline geldi.
Liman kenti olarak büyük önem taşıyordu
Foça’nın geçmişte Manisa’ya bağlanmasının arkasında yalnızca idari nedenler bulunmuyordu. İlçe, özellikle Osmanlı döneminde önemli bir ticaret ve liman merkeziydi.
Doğu’dan gelen ticari ürünler Foça üzerinden Avrupa’ya ulaştırılıyordu. İran ipeği, Anadolu üzerinden Foça’ya getiriliyor ve buradan gemilerle Avrupa’nın farklı ülkelerine gönderiliyordu.
17.yüzyılın ortalarında Hint Okyanusu güzergâhının daha fazla kullanılmaya başlanması ise Foça’nın ticaretteki üstün konumunu zayıflattı.
Buna rağmen Foça, İzmir ve Edremit ile birlikte İstanbul’la yoğun ticari bağlantıları bulunan önemli limanlardan biri olmayı sürdürdü.
1867’de Foça yeniden Manisa’ya bağlandı
Foça’nın Manisa ile bağlantısı ilerleyen yıllarda bir kez daha kuruldu. 1867 yılında Foça ve Yeni Foça birleştirilerek Manisa Eyaleti’ne bağlandı.
Böylece bugün İzmir’e bağlı olan ilçenin Manisa ile idari ilişkisi 19. yüzyılda da devam etmiş oldu.
İşgal yıllarını da yaşadı
Foça’nın tarihinde 20. yüzyılın başları da önemli bir dönüm noktası oldu.
İlçe, 15 Mayıs 1919 ile 11 Eylül 1922 tarihleri arasında Yunan işgali altında kaldı. 11 Eylül 1922’de yeniden Türk egemenliğine giren Foça, Cumhuriyet dönemindeki idari düzenlemelerin ardından İzmir’e bağlı bir ilçe haline geldi.
Bugün İzmir’in ilçesi olarak bilinen Foça’nın geçmişinde Manisa bağlantısının bulunması, Ege’deki idari sınırların tarih boyunca birkaç kez değiştiğini de gösteriyor.
Foça’nın hikâyesi Osmanlı’dan çok daha eski
Foça’nın Manisa ile olan bağlantısı yakın tarihle sınırlı değil. İlçenin tarihi binlerce yıl öncesine uzanıyor.
Antik dönemde Phokaia adıyla bilinen Foça, 12 İyon kentinden biri olarak kabul ediliyordu. Kentin adının, Eski Yunancada “fok” anlamına gelen “Phoke” sözcüğünden geldiği belirtiliyor.
Arkeolojik çalışmalar ise Foça’nın geçmişinin İlk Tunç Çağı’na, yani milattan önce 3. bine kadar uzandığını ortaya koydu.
Antik dünyanın önemli denizcileri
Foça’nın tarihini dikkat çekici hale getiren unsurlardan biri de denizcilik geçmişi.
Tarihin ünlü isimlerinden Herodotos’un aktarımlarına göre Phokaialılar, gelişmiş gemileriyle uzun deniz yolculukları gerçekleştiren önemli denizci topluluklardan biriydi.
Adriyatik, Etruria, İberia ve Tartessos gibi bölgelerle bağlantı kuran Phokaialılar, Ege’nin ticaret ve denizcilik tarihinde önemli bir iz bıraktı.
Bugün İzmir’in gözde turizm merkezlerinden biri olan Foça’nın geçmişinde Manisa’ya uzanan bu idari bağ ise ilçenin tarihindeki en dikkat çekici ayrıntılardan biri olarak öne çıkıyor.
