Amerika’nın en bilinen şehirlerinden biri olarak karşımıza çıkan Philadelphia’nın adının, Manisa’nın Alaşehir ilçesiyle bir bağlantısı olduğunu biliyor muydunuz? Hikâye, Amerika’nın kuruluşundan çok daha öncesine, Anadolu’nun antik kentlerinden birine kadar uzanıyor.
Yüzyıllar önce bu topraklarda kullanılan bir şehir adı, zaman içinde yalnızca tarihin bir parçası olarak kalmadı. Peki Alaşehir’in eski adı neden Philadelphia’ydı ve aynı isim okyanusun ötesinde nasıl karşımıza çıktı? Bu şaşırtıcı isim hikâyesinin içinde bir kral, bir kardeşlik bağı ve Hristiyanlık tarihinin önemli merkezlerinden biri bulunuyor.
Antik Alaşehir’in Adı: Philadelphia
antik çağda Philadelphia adıyla anılıyordu. Kentin kuruluşu MÖ 2. yüzyıla, Batı Anadolu’nun güçlü devletlerinden Pergamon Krallığı dönemine uzanıyor. Philadelphia adı, Pergamon Kralı II. Attalos Philadelphos ile ağabeyi II. Eumenes arasındaki bağın izlerini taşıyor.
Kral II. Attalos’un, ağabeyine duyduğu bağlılık nedeniyle “kardeş sevgisi” anlamına gelen Philadelphos unvanını kullandığı, kentin adının da buradan geldiği kabul ediliyor. Böylece Alaşehir topraklarında kurulan şehir, daha ilk döneminden itibaren adında bir kardeşlik hikâyesi taşıyordu.
Philadelphia adı, Yunancada “kardeş sevgisi” ya da “kardeşini sevenin şehri” anlamına geliyor. Kentin adlandırılması da bu anlam üzerinden II. Attalos’un ağabeyi II. Eumenes’e duyduğu bağlılıkla ilişkilendiriliyor.
İncil'de Geçen 7 Kilise'den Biri Alaşehir'de
Philadelphia’nın tarihini yalnızca antik dönemle sınırlı tutmak mümkün değil. Kent, Hristiyanlık tarihi açısından da önemli bir yere sahip.
Yeni Ahit’in Vahiy bölümünde adı geçen ve Hristiyanlığın erken dönemindeki önemli cemaatleri ifade eden Yedi Kilise arasında Philadelphia da bulunuyor. Bu yedi merkez, Batı Anadolu’da bugünkü İzmir, Manisa ve Denizli çevresine yayılan antik kentlerle ilişkilendiriliyor.
Yedi Kilise; Efes, İzmir, Bergama, Thyateira (Akhisar), Sardes (Salihli), Philadelphia (Alaşehir) ve Laodikeia (Denizli/Goncalı) olarak sıralanıyor.
Buradaki “kilise” ifadesi ise yalnızca bugünkü anlamıyla bir yapıdan ibaret değil. Erken Hristiyanlık döneminde bu ifade, belirli bir kentte yaşayan Hristiyan topluluğunu da ifade ediyordu.
Antik Philadelphia’nın günümüze ulaşan en dikkat çekici kalıntılarından biri St. Jean Kilisesi. Erken Bizans dönemine, yani 6. yüzyıla tarihlenen yapıdan günümüze üç anıtsal paye ulaştı. Altı paye üzerine kurulduğu belirtilen yapının ayakta kalan bölümleri, dönemin mimari özellikleri hakkında fikir veriyor.
Yapının inşasında daha eski dönemlere ait mimari parçaların ve işlenmiş taşların da kullanıldığı görülüyor. Payelerdeki fresklerde havari portrelerinin izleri bulunuyor. Ancak zaman içerisinde meydana gelen tahribat nedeniyle bu tasvirlerin önemli bölümleri bugün güçlükle seçilebiliyor.
Yedi Kilise Ve Yedi Kollu Şamdan
Philadelphia’nın Yedi Kilise arasında yer alması, kentin Hristiyanlık tarihindeki önemini daha da artırdı.
Vahiy kitabında geçen semboller arasında yedi kollu şamdan ve yedi yıldız da bulunuyor. Yedi kollu şamdanın, yedi kiliseyi; yıldızların ise bu kiliselerin meleklerini veya kiliseleri temsil eden kişileri simgelediği şeklinde yorumlar bulunuyor.
Bu nedenle Philadelphia adı, yalnızca bir antik kent ismi olarak değil, Hristiyan dünyasının erken dönem tarihiyle bağlantılı bir isim olarak da yüzyıllar boyunca yaşamaya devam etti.
Alaşehir’deki Philadelphia Amerika’ya Nasıl Uzandı?
İşte hikâyenin Alaşehir sınırlarını aşan bölümü burada başlıyor.
Philadelphia adı, Hristiyanlık tarihi içindeki anlamı ve antik çağdan gelen geçmişi nedeniyle Batı dünyasında bilinen bir isim haline geldi. Yüzyıllar sonra Amerika kıtasında kurulan yeni yerleşimlerden birine de Philadelphia adı verildi.
Bugün ABD’nin Pensilvanya eyaletindeki Philadelphia, dünyanın en bilinen şehirlerinden biri. Kentin adı da doğrudan “kardeş sevgisi” anlamındaki Philadelphia kelimesinden geliyor.
Bu nedenle Manisa’nın Alaşehir ilçesi ile Amerika’daki Philadelphia arasında yalnızca tesadüfi bir isim benzerliği bulunmuyor. İki şehrin adını aynı Yunanca kelime, yani “kardeş sevgisi” anlamı taşıyan Philadelphia bir araya getiriyor.
